Όταν το φαγητό μιλάει για την οικογένεια

της Αντιγόνης Νικολάου, Κοινωνικής Λειτουργού – Συστημικής Ψυχοθεραπεύτριας

Μπορεί ένα παιδί να «πει» κάτι χωρίς να μιλήσει; Μπορεί ένας έφηβος να διαμαρτυρηθεί χωρίς φωνές;

Η απάντηση, πολύ συχνά, βρίσκεται στο πιάτο του.

Η σχέση μας με το φαγητό είναι πολύ περισσότερα από θερμίδες. Είναι συναισθήματα, σχέσεις, κανόνες και ανάγκες – όλα σερβιρισμένα στο οικογενειακό τραπέζι.

Στη συστημική θεραπεία, βλέπουμε τη διατροφή όχι ως απομονωμένη συμπεριφορά, αλλά

Το φαγητό  ή η άρνησή του  γίνεται πολλές φορές μέσο έκφρασης συναισθημάτων που δεν βρίσκουν άλλη διέξοδο: θυμός, ανάγκη για έλεγχο, άγχος, ακόμα και επιθυμία για αναγνώριση.

Ειδικά στα παιδιά, η τροφή είναι από τις πρώτες εμπειρίες σχέσης. Δεν έχει να κάνει μόνο με το αν πεινάω, αλλά με το ποιος με φροντίζει, με ποιον τρόπο και με ποια συναισθηματική διαθεσιμότητα.

Στη συστημική θεωρία, η οικογένεια λειτουργεί σαν ένα σύστημα, όπου κάθε αλλαγή επηρεάζει τους υπόλοιπους. Το φαγητό είναι ένα από τα πιο σταθερά τελετουργικά αυτού του συστήματος.

Τα οικογενειακά γεύματα δεν είναι μόνο θρεπτικά· είναι και συμβολικά. Εκεί χτίζονται σχέσεις, δοκιμάζονται όρια, εκφράζεται φροντίδα (ή απουσία της). Όταν ένα παιδί παρουσιάζει επιλεκτική διατροφή ή άρνηση φαγητού, πολλές φορές το σύμπτωμα αυτό αντικατοπτρίζει δυσκολίες επικοινωνίας ή ένταση στο οικογενειακό πλαίσιο.

Οι δυσκολίες με το φαγητό, όπως οι πολύ περιοριστικές επιλογές ή η έντονη ενασχόληση με την τροφή, δεν εμφανίζονται στο κενό. Δεν είναι απλώς «παθολογίες του φαγητού», αλλά τρόποι έκφρασης ενός πιο βαθιού οικογενειακού ή προσωπικού πόνου.

Η έφηβη που ελέγχει αυστηρά τι τρώει, ίσως προσπαθεί να ανακτήσει έλεγχο σε μια ζωή που της διαφεύγει. Ο έφηβος που αρνείται το φαγητό της μητέρας του, μπορεί να αρνείται τον έλεγχο ή την υπερπροστασία που νιώθει ασφυκτική.

Η Συστημική Θεραπεία δεν εστιάζει στο άτομο ως πρόβλημα, αλλά βλέπει τη δυσκολία στο πλαίσιο των σχέσεων του.

Η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει από την παρατήρηση του πώς τρώμε:

Τρώμε μαζί; Υπάρχει χώρος για το συναίσθημα ή μόνο για την επίδοση;

Η διατροφή δεν είναι απλώς ζήτημα δίαιτας ή γεύσεων. Είναι τρόπος σχέσης – με το σώμα μας, με τα συναισθήματά μας και με τους ανθρώπους μας.

Ίσως τελικά, το πιο σημαντικό συστατικό στο οικογενειακό τραπέζι να είναι η παρουσία. Και από εκεί, όλα τα υπόλοιπα μπορούν να ξαναχτιστούν.