Όταν ο σκύλος μοιάζει με τον άνθρωπό του: Η συστημική ματιά στη σχέση με τα ζώα

της Αντιγόνης Νικολάου, Κοινωνικής Λειτουργού – Συστημικής Ψυχοθεραπεύτριας

Λένε πως τα κατοικίδια συχνά μοιάζουν στους ανθρώπους τους. Άλλοτε εξωτερικά, η ίδια γλυκιά αδεξιότητα στο βλέμμα, κι άλλοτε εσωτερικά, με κοινά χαρακτηριστικά στη συμπεριφορά. Ο ανήσυχος σκύλος που αντανακλά το άγχος του ιδιοκτήτη του, η γάτα που διεκδικεί χώρο με την ίδια αποφασιστικότητα που το κάνει κι εκείνος. Δεν είναι τυχαίο. Στη συστημική προσέγγιση, κάθε σχέση είναι ένα δυναμικό πεδίο αλληλεπίδρασης, κι αυτό ισχύει και για τη σχέση ανθρώπου και ζώου.

Το ζώο δεν είναι απλώς ένας "συνοδοιπόρος". Εντάσσεται στο σύστημα της οικογένειας, κουβαλά και αντανακλά ενέργειες, διαθέσεις, ακόμα και μοτίβα επικοινωνίας. Όπως ένα παιδί μπορεί να εκφράσει με τη συμπεριφορά του τις εντάσεις των γονιών του, έτσι κι ένα ζώο μπορεί να γίνει καθρέφτης συναισθημάτων που ο άνθρωπος δυσκολεύεται να αναγνωρίσει.

Από αυτή τη σκοπιά, η συντροφιά ενός ζώου δεν προσφέρει μόνο τρυφερότητα και αίσθηση ασφάλειας. Δημιουργεί έναν “διάλογο” όπου ο άνθρωπος βλέπει πιο καθαρά τον εαυτό του μέσα από τις αντιδράσεις του ζώου. Ο τρόπος που φροντίζουμε ή παραμελούμε το ζώο μας, η ανυπομονησία ή η τρυφερότητά μας απέναντί του, όλα αυτά φωτίζουν πτυχές του δικού μας εσωτερικού κόσμου.

Η συστημική ματιά μας καλεί να δούμε αυτή τη σχέση όχι ως μονόδρομο αλλά ως αμφίδρομη ανταλλαγή. Όταν φροντίζουμε το ζώο μας, φροντίζουμε και μια πλευρά του εαυτού μας. Κι όταν εκείνο μας καθρεφτίζει με τη συμπεριφορά του, μας προσφέρει την ευκαιρία να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο που στεκόμαστε στις σχέσεις μας συνολικά, με τους άλλους και με τον εαυτό μας.

Ίσως, τελικά, η ομοιότητα ανθρώπου και ζώου δεν είναι απλώς θέμα χιούμορ ή παρατήρησης. Είναι μια μικρή απόδειξη ότι ακόμη και η πιο “σιωπηλή” σχέση κουβαλά νόημα και θεραπευτική δυναμική.